Fotowoltaika zasili metro w Londynie – czym jest linia bezpośrednia i jak działa w Polsce?

Czym jest linia bezpośrednia?

Linia bezpośrednia (direct line, cable direct) to prywatne połączenie elektryczne między wytwórcą energii (np. farmą PV) a odbiorcą (np. fabryką, metropolią, centrum danych), z pominięciem publicznej sieci przesyłowej lub dystrybucyjnej. Energia płynie bezpośrednio, bez opłat sieciowych i bez pośrednictwa operatora sieci.

W Wielkiej Brytanii prawo elektryczne od lat umożliwia budowę takich połączeń dla dużych odbiorców przemysłowych. Transport for London (TfL) – operator metra – uzgodnił z farmą PV umowę PPA (Power Purchase Agreement) z dostarczaniem energii właśnie linią bezpośrednią, omijając publiczną sieć National Grid.

Korzyści i wyzwania linii bezpośredniej

Korzyści:

• Brak opłat dystrybucyjnych i przesyłowych (oszczędność 30–50% kosztu energii)
• Gwarancja zielonego pochodzenia energii (100% z konkretnej farmy PV)
• Stabilna cena energii przez cały okres umowy PPA (15–20 lat)
• Brak ekspozycji na volatilność rynku energii hurtowej

Wyzwania:

• Konieczność fizycznej bliskości wytwórcy i odbiorcy (ekonomika kabla bezpośredniego działa do kilkunastu km)
• Wysokie koszty budowy linii kablowej (1–2 mln PLN/km dla kabla 110 kV)
• Procedury formalne: koncesja OSD na budowę linii, decyzje środowiskowe
• Konieczność posiadania własnego połączenia rezerwowego z siecią publiczną (na wypadek nocnej lub pochmurnej aury)

Jak to wygląda w Polsce?

Polskie prawo energetyczne (art. 3 pkt 11a ustawy Prawo energetyczne) od 2021 roku dopuszcza budowę linii bezpośredniej łączącej wytwórcę z odbiorcą, z pominięciem sieci OSD/OSP. Jednak warunki są restrykcyjne:

• Wytwórca i odbiorca muszą być oddzielnymi podmiotami prawnymi
• Linia nie może być podłączona do sieci publicznej (albo/albo)
• Konieczna jest zgoda URE na budowę

W praktyce w Polsce funkcjonuje kilka linii bezpośrednich głównie w sektorze przemysłowym (huty, cementownie, zakłady chemiczne z własną elektrownią CHP). Dla farm PV + odbiorca przemysłowy to wciąż rzadkość.

Kto powinien rozważyć direct line w Polsce?

Model ma ekonomiczny sens dla:

• Dużych odbiorców przemysłowych (zużycie >10 GWh/rok) zlokalizowanych w pobliżu potencjalnych farm PV
• Centrów danych i serwerowni – duże, stałe zużycie, presja na "zielone" certyfikaty
• Portów i lotnisk z dużymi terenami pod PV i własną siecią wewnętrzną
• Oczyszczalni ścieków i zakładów wodociągowych – duże zużycie, zazwyczaj własne tereny

Trendy w Polsce

Nowelizacja Prawa energetycznego planowana w 2026 roku ma uelastycznić zasady linii bezpośrednich, m.in. umożliwiając "wirtualną linię bezpośrednią" realizowaną przez sieć publiczną przy specjalnych zasadach rozliczenia. To podejście stosowane już w Niemczech (Direktleitungsmodell) i Austrii. Jeśli regulacje dojrzeją, linia bezpośrednia stanie się dostępna dla szerszego grona polskich firm.

Źródło

Gramwzielone.pl

Kiedy to może nie mieć sensu

• Bardzo niskie roczne zużycie energii (poniżej 1 500 kWh/rok) — nakłady inwestycyjne mogą być nieproporcjonalne do oszczędności.
• Budynek planowany do sprzedaży w ciągu 2–3 lat — ROI może nie zdążyć się domknąć przed transakcją.
• Dach silnie zacieniony lub o niekorzystnej orientacji (strona północna) — produkcja będzie istotnie niższa niż w modelowym scenariuszu.

Powyższe dane i szacunki mają charakter analityczny i informacyjny. Nie stanowią porady inwestycyjnej ani finansowej. Konkretne wyniki zależą od indywidualnej sytuacji energetycznej, lokalizacji, dostępnych programów dotacyjnych i warunków instalacji.