Nowe badanie obala mit o pompach ciepła – sprawdzamy, co naprawdę wychodzi z porównania z gazem

Skąd wziął się mit?

Przez lata rynek był zdominowany przez przekaz, że pompa ciepła to technologia dla "premium" – nowych domów energooszczędnych, bogatych inwestorów, łagodnego klimatu. Krytycy wskazywali na kilka argumentów:

• Przy -15°C powietrzna pompa ciepła działa słabo lub wcale
• Stare domy z grzejnikami wymagają wysokiej temperatury zasilania (55–70°C), przy której COP spada do 1,5–2,0
• Koszty inwestycji są zbyt wysokie w porównaniu z wymianą kotła gazowego
• Serwisowanie jest skomplikowane i drogie

Część tych argumentów była kiedyś zasadna. Technologia pomp ciepła z 2015 roku rzeczywiście miała ograniczenia w ekstremalnych warunkach. Ale to nie jest 2015 rok.

Co zbadano i jak?

Badanie cytowane przez Positive News opiera się na danych z monitoringu rzeczywistych instalacji pomp ciepła powietrze-woda zainstalowanych w istniejących budynkach (nie nowych) w Wielkiej Brytanii, Niemczech i Danii. Analizowano:

• Ponad 700 instalacji w budynkach różnych typów (pre-1980, 1980–2000, post-2000)
• Rzeczywisty sezonowy współczynnik efektywności (SCOP) z pełnych sezonów grzewczych
• Koszty eksploatacji porównane z analogicznymi kotłami gazowymi w tym samym regionie
• Pracę pomp przy temperaturach zewnętrznych do -12°C

Kluczowe wyniki – co się okazało?

Mit nr 1: "Pompy ciepła nie działają przy mrozie"
Wyniki: 94% badanych pomp ciepła utrzymywało sprawność powyżej COP 2,0 nawet przy -10°C. Nowoczesne kompresory Copeland, Mitsubishi i Panasonic pracują efektywnie do -20°C (choć przy obniżonej sprawności). Tylko 2% instalacji wymagało wsparcia dogrzewaczem elektrycznym przez więcej niż 5% sezonu grzewczego.

Mit nr 2: "Stare domy nie nadają się do pompy ciepła"
Wyniki: W budynkach pre-1980 (bez kompleksowej termomodernizacji, ale z podstawową izolacją) średni SCOP wyniósł 2,7 – czyli pompa zużywała o 63% mniej energii niż kocioł elektryczny i porównywalnie do kotła gazowego przy cenach gazu z 2023 roku. Po wzroście cen gazu w 2024–2026, pompa ciepła w starszym budynku jest tańsza w eksploatacji.

Mit nr 3: "Koszty inwestycji są nie do zwrotu"
Wyniki: Przy obecnych cenach energii w Europie (gaz 0,08–0,12 EUR/kWh, prąd 0,20–0,30 EUR/kWh) i sprawności pompy SCOP 2,8–3,2, koszt ogrzewania jest porównywalny lub niższy niż gaz. W Polsce przy taryfie G12w (0,48 PLN/kWh nocna) i SCOP 3,0, pompa ciepła jest o 25–40% tańsza w eksploatacji od kotła gazowego (gaz 0,28 PLN/kWh).

Polska specyfika – co się różni?

Badania europejskie nie uwzględniają polskiej specyfiki klimatycznej. Polska klimatycznie plasuje się w strefie "Colder" według klasyfikacji EPBD, co oznacza więcej dni z temperaturami poniżej 0°C niż w Niemczech czy Danii.

Jednak dane z polskich instalacji monitorowanych przez PORT PC wskazują, że rzeczywiste SCOP dla dobrze dobranych instalacji wynoszą:

• Nowe domy z podłogówką: SCOP 3,8–4,5
• Domy zmodernizowane z grzejnikami 45°C: SCOP 3,0–3,5
• Starsze domy bez modernizacji (grzejniki 60°C): SCOP 2,3–2,8

Nawet w pesymistycznym scenariuszu (SCOP 2,3, stary dom, grzejniki) pompa ciepła przy cenach energii 2026 jest tańsza w eksploatacji od kotła gazowego.

Kiedy pompa ciepła NAPRAWDĘ nie jest dobrym wyborem?

Uczciwa ocena wymaga wskazania przypadków, gdzie pompa ciepła faktycznie ma słabszy bilans:

• Budynki z bardzo wysokim zapotrzebowaniem na ciepło (>150 kWh/m²/rok) bez planowanej termomodernizacji – ROI jest długi, a pompa pracuje intensywnie
• Lokalizacje bez możliwości montażu jednostki zewnętrznej (ścisła zabudowa, wspólnota mieszkaniowa z restrykcjami)
• Budynki połączone z siecią ciepłowniczą zasilaną z OZE – ciepło sieciowe może być tańsze

Wniosek: mit obalony, ale nie bezwarunkowo

Pompa ciepła to dobry wybór dla zdecydowanej większości polskich domów jednorodzinnych – nowych i modernizowanych. Nie jest to technologia "premium" zarezerwowana dla najlepiej izolowanych budynków. Jest to główny prąd modernizacji, który stopniowo zastępuje gaz w całej Europie.

Kluczem jest właściwy dobór urządzenia do konkretnego budynku – coś, do czego zachęcamy zawsze zaczynając od audytu energetycznego.

Źródło

Positive News

Kiedy to może nie mieć sensu

• Budynek przeznaczony do rozbiórki lub gruntownej przebudowy w perspektywie kilku lat — nakłady na ocieplenie mogą być bezcelowe.
• Istniejące bardzo niskie koszty ogrzewania — oszczędności mogą nie uzasadniać nakładów inwestycyjnych w rozsądnym horyzoncie czasowym.
• Obiekt wpisany do rejestru zabytków — zakres prac może być ograniczony przepisami konserwatorskimi i wymagać indywidualnych uzgodnień.

Powyższe dane i szacunki mają charakter analityczny i informacyjny. Nie stanowią porady inwestycyjnej ani finansowej. Konkretne wyniki zależą od indywidualnej sytuacji energetycznej, lokalizacji, dostępnych programów dotacyjnych i warunków instalacji.